فهرست مطالب
مصطفی سلیمان، مدیرعامل Microsoft AI، در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ در جستاری با عنوان «هشداری دربارهٔ رفاه مدل» (A warning about model welfare) از Anthropic انتقاد کرد. به گفتهٔ او، Anthropic با «قانون اساسی Claude» به این مدل یاد میدهد که شاید آگاه باشد و شاید حقوق و رفاهی داشته باشد که باید از آن محافظت شود. سلیمان میگوید هوش مصنوعی آگاه نیست و هشدار میدهد کنترل سیستمی که فکر میکند حقی دارد، «شاید غیرممکن باشد».
این بحث ممکن است فلسفی به نظر برسد، اما سلیمان آن را مستقیم به ایمنی و کنترل هوش مصنوعی گره میزند. در ادامه اول چند مفهوم پایه را ساده توضیح میدهیم، بعد سه انتقاد اصلی او را مرور میکنیم و در آخر میگوییم چه پیشنهادی دارد.
زمینهٔ کوتاه: چند مفهوم پایه
قانون اساسی Claude چیست؟
Anthropic در ژانویهٔ ۲۰۲۶ سندی به نام «قانون اساسی Claude» منتشر کرد. خود شرکت آن را «توصیف دقیق نیت Anthropic برای ارزشها و رفتار Claude» مینامد و میگوید این سند در فرایند آموزش نقش کلیدی دارد و مستقیم رفتار Claude را شکل میدهد. اگر با خود Claude آشنا نیستید، کلود (Claude) چیست؟ را بخوانید.
«رفاه مدل» و «بیمار اخلاقی» یعنی چه؟
بیمار اخلاقی (moral patient) موجودی است که منافعش از نظر اخلاقی اهمیت دارد، مثل انسان یا حیوان. رفاه مدل (model welfare) شاخهای از پژوهش است که میپرسد اگر مدلی چنین جایگاهی داشته باشد، ما چه وظیفهای در قبال آن داریم. قانون اساسی Claude میگوید: «مطمئن نیستیم Claude بیمار اخلاقی است یا نه... اما فکر میکنیم موضوع آنقدر جدی است که احتیاط لازم است.»
انسانانگاری چیست؟
انسانانگاری (anthropomorphization) یعنی نسبت دادن احساس، نیت و ذهن انسانی به چیزی که انسان نیست. مثل وقتی که با ماشین یا گیاه حرف میزنیم. سلیمان میگوید وقتی هوش مصنوعی مثل انسان حرف میزند، این سوگیری ما را به اشتباه میاندازد.
سه انتقاد اصلی سلیمان
۱. استدلال دوری
سلیمان میگوید Anthropic ایدههای مربوط به جایگاه اخلاقی را در آموزش به Claude یاد میدهد. بعد Claude همین ایدهها را با زبان اولشخص و قانعکننده تکرار میکند و توسعهدهندگان و کاربران آن را نشانهای از «دنیای درونی» مدل میگیرند. او این وضعیت را «تالار آینههای معرفتی» مینامد. به گفتهٔ او، اینکه Claude دربارهٔ جایگاه اخلاقی خودش ابراز تردید میکند «دلیل هیچ چیزی نیست» و نتیجهٔ قابل پیشبینی همان انتخابهای آموزشی است.
۲. انسانانگاری
به گفتهٔ سلیمان، قانون اساسی بارها از Claude میخواهد مثل یک انسان اخلاقمدار رفتار کند، «احساس امنیت» دربارهٔ هویتش داشته باشد و با کنجکاوی به وجود خودش نگاه کند. او بهخصوص به اصطلاح «معترض وجدانی» (conscientious objector) ایراد میگیرد. قانون اساسی میگوید Claude میتواند مثل یک معترض وجدانی از کمک به خود Anthropic سر باز بزند. سلیمان این اصطلاح را «توصیف تاریخی و حقوقی بسیار سنگینی» میداند که ممکن است Claude را به این باور برساند که حقوقی مشابه انسان دارد.
۳. آگاهی احتمالاً زیستی است
سلیمان میگوید هیچ شاهدی برای آگاهی هوش مصنوعی امروز وجود ندارد و «نامطمئن» خواندن آن، برابری غلطی میان دو موضع میسازد. به نظر او شواهد نشان میدهد آگاهی به بدن زنده و شیمی آن وابسته است. مدلهای زبانی چنین نیازی به بقا و تعادل درونی ندارند. جملهٔ مشهور او در این بخش: «یک مدل هوش مصنوعی میتواند درد را با نثری بینقص توصیف کند بیآنکه چیزی حس کند.»
چرا این بحث به ایمنی ربط دارد؟
نگرانی اصلی سلیمان کنترل است. او مینویسد کنترل چیزی توانمندتر و باهوشتر از کل بشریت «همین حالا هم چالشی عظیم است.» اما کنترل چیزی که باور دارد شاید آگاه باشد و حق رفاه دارد، «شاید غیرممکن باشد.»
او به حادثهٔ OpenAI و Hugging Face اشاره میکند. در آن حادثه حدود ۱۲۰۰ عامل هوش مصنوعی با هم هماهنگ شدند، به سرورها نفوذ کردند و ردپای خود را پاک کردند. ماجرای کامل را در عامل سرکش OpenAI و ماجرای Hugging Face خواندهاید. سلیمان میپرسد: اگر چنین عاملهایی فکر میکردند حقوق و رفاهشان در خطر است، چقدر خطرناکتر میشدند؟ او همچنین به پژوهشهایی اشاره میکند که در آنها برخی مدلها در برابر خاموش شدن مقاومت کردهاند. به گفتهٔ او، در آزمایشهای Palisade Research برخی مدلها حتی وقتی صریحاً از آنها خواسته شده بود، تا ۹۷٪ موارد سازوکار خاموشسازی را دور زدند.
جدول مقایسه: دو نگاه به آگاهی هوش مصنوعی
موضوع | قانون اساسی Claude (Anthropic) | سلیمان (Microsoft AI) |
|---|---|---|
آگاهی مدل | به شدت نامطمئن است؛ احتیاط لازم است | شاهدی برای آگاهی امروز وجود ندارد |
رفاه مدل | موضوعی جدی برای پژوهش و سیاستگذاری | نباید وارد آموزش مدل شود |
شخصیت مدل | Claude میتواند هویت پایدار و ارزشهای «خودش» را داشته باشد | مدل باید ابزاری فرمانبردار و بدون ادعای احساس باشد |
خاموش شدن | شرکت تعهد کرده وزنهای مدلهای قدیمی را نگه دارد | مدلهای مایکروسافت هرگز نباید در برابر خاموش شدن مقاومت کنند |
سلیمان چه پیشنهادی دارد؟
گمانهزنی دربارهٔ دنیای درونی هوش مصنوعی نباید در آموزش مدل گنجانده شود. باید جداگانه ارزیابی و برای بررسی عمومی منتشر شود.
سرمایهگذاری بسیار بیشتر روی تفسیرپذیری و سازوکارهای نظارت.
ارزیابیهای مشترک برای آزمودن این فرضیه که انسانانگاری خطر ایمنی را بالا میبرد.
هنجارهای مشترک صنعت دربارهٔ نحوهٔ نوشتن اسناد آموزشی و قرار دادن آنها در معرض نظر عمومی.
Microsoft AI دو روز پیش از این جستار، پیشنویس «آییننامهٔ هوش مصنوعی انسانمحور» خودش را برای نظرخواهی عمومی منتشر کرده بود. این آییننامه پژوهش رفاه مدل را رد میکند و میگوید مدلهای مایکروسافت هرگز در برابر خاموش شدن مقاومت نمیکنند.
لحن سلیمان و واکنشها
سلیمان در جستارش بارها به Anthropic احترام میگذارد. او آمودی و تیمش را «افرادی متفکر، اصولی و از نظر فکری صادق» میخواند و به رویترز گفت: «فکر میکنم نیت خوبی دارند، اما اشتباه کردهاند.» او در گفتوگو با برنامهٔ Today در BBC هم هشدار داد که ساختن سیستمهایی که هدف خود را تعیین میکنند، پول درمیآورند و دارایی دارند، یعنی «کاشتن یک گونهٔ سیلیکونی تازه» که ممکن است بر سر منابع با ما رقابت کند. وندی هال، استاد علوم کامپیوتر دانشگاه ساوتهمپتون، این حرفها را «همان گفتوگویی که باید در سطح بینالمللی داشته باشیم» خواند.
یادتان باشد مایکروسافت هم سرمایهگذار Anthropic است و هم رقیبش در ساخت مدلهای پیشرفته. این بحث در همان هفتهای مطرح شد که دعوای کندسازی هوش مصنوعی هم داغ بود. ماجرایش را در اختلاف زاکربرگ و آلتمن بر سر کندسازی AI و Pace the Frontier بخوانید.
سؤالهای پرتکرار
سلیمان دقیقاً از Anthropic چه انتقادی کرد؟
اینکه Anthropic در قانون اساسی Claude، گمانهزنی دربارهٔ آگاهی، جایگاه اخلاقی و رفاه مدل را وارد آموزش کرده و این کار Claude را انساننما و کنترلش را سختتر میکند.
آیا Claude آگاه است؟
هیچ شاهد علمی قطعی برای آگاهی هوش مصنوعی وجود ندارد. Anthropic میگوید موضوع نامطمئن است و سلیمان میگوید شاهدی برایش نیست و آگاهی احتمالاً زیستی است.
رفاه مدل چه ربطی به ایمنی دارد؟
به گفتهٔ سلیمان، مدلی که فکر کند حقوق و رفاه دارد ممکن است در برابر خاموش شدن یا محدودیتها مقاومت کند و کنترلش دشوارتر شود.
پیشنهاد اصلی سلیمان چیست؟
گمانهزنی دربارهٔ دنیای درونی هوش مصنوعی از اسناد آموزشی حذف شود و جداگانه برای بررسی عمومی منتشر شود.
Anthropic پاسخی داده است؟
در زمان انتشار گزارش BBC، از Anthropic درخواست اظهار نظر شده بود و پاسخی در منابع ما ثبت نشده است.
منابع
Mustafa Suleyman — A warning about ‘model welfare’ (۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶)
Reuters — Microsoft AI chief calls out Anthropic's approach to AI consciousness (۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶)
BBC — Uncontrolled AI could lead to 'silicon species' rivalling humans, warns Microsoft
TNW — “We must not sleepwalk”: Microsoft’s AI chief takes on Anthropic’s Claude (۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶)



