فهرست مطالب
گوگل اعلام کرد تا سقف ۲۰۰ پژوهشگر اروپایی، از مسیر برنامهٔ RAISE کمیسیون اروپا، به پنج ابزار علمی پیشروی این شرکت — از آلفافولد ۳ تا ودرنکست — دسترسی مستقیم میگیرند؛ بههمراه یک استخر ۳ میلیون دلاری اعتبار محاسبات ابری. این خبر را مورین کاستلو، معاون گوگل کلاد، چهارشنبه ۲۲ مهر (۱۴ اکتبر) در اجلاس هوش مصنوعی دوبلین اعلام کرد.
این یک لانچ محصول نیست و قرار نیست شما فردا صبح ابزار تازهای را دانلود کنید؛ قصه بزرگتر از آن است. اروپا دارد برای علمِ مبتنی بر هوش مصنوعی، خط و بودجهٔ خودش را میکشد و گوگل با «دسترسی» وارد میدان شده. در ادامه میگوییم RAISE دقیقاً چیست، هر پنج ابزار چه کار میکنند، ۳ میلیون دلار در عمل یعنی چه، و چه چیزهایی هنوز اعلام نشده است.
پاسخ کوتاه
گوگل دیپمایند و گوگل کلاد تا ۲۰۰ پژوهشگر اروپایی را به ابزارهای علمی پیشروی خود وصل میکنند؛ خبری که ۱۴ اکتبر در اجلاس دوبلین اعلام شد.
فهرست ابزارها: آلفافولد ۳، ودرنکست، آلفاجنوم، آلفاایوالو و آلفاارث فاندیشنز — از پیشبینی ساختار پروتئین تا نقشهبرداری ماهوارهای.
انتخاب پژوهشگران با کمیسیون اروپاست، از مسیر برنامهٔ «RAISE» (منبع هوش مصنوعی برای علم در اروپا).
یک استخر مشترک ۳ میلیون دلاری اعتبار ابری هم روی میز است؛ سهم هر تیم هنوز اعلام نشده.
این یک تعهد دسترسی محدود است — نه عرضهٔ محصول تازه، نه مدل جدید. مقاله را با همین عینک بخوانید.
اول زمینه: برنامهٔ RAISE چیست؟
از کجا آمد؟
RAISE مخفف «Resource for AI Science in Europe» است؛ یعنی «منبع هوش مصنوعی برای علم در اروپا». کمیسیون اروپا آن را نوامبر ۲۰۲۵ بهعنوان یک «مؤسسهٔ مجازی» راه انداخت — یعنی ساختمان تازهای نساخت، بلکه شبکهای از بودجه، داده، نیروی انسانی و زمان محاسبات را زیر یک چتر جمع کرد. به گزارش پوششهای ثانویه، فاز آزمایشی این برنامه ۱۰۷ میلیون یورو بودجهٔ اتحادیهٔ اروپا دارد و بیشترش صرف آموزش و جذب پژوهشگر هوش مصنوعی میشود. حالا گوگل آمده و گفته ابزارهای ما را هم به همین چتر اضافه کنید.
«شکاف محاسباتی» یعنی چه؟
شکاف محاسباتی (compute gap) یعنی فاصلهٔ میان آزمایشگاهی که برای اجرای مدلهای بزرگ به ابررایانه دسترسی دارد و آزمایشگاهی که ندارد. مدلهای علمی امروزی مثل نرمافزارهای قدیمی نیستند که روی هر لپتاپی نصب شوند؛ برای آموزش و حتی اجرای جدیشان هزاران کارت گرافیک لازم است — چیزی که بودجهٔ بیشتر دانشگاههای اروپا به آن نمیرسد. نتیجه؟ پژوهشگر اروپایی ایده دارد، داده دارد، ولی «موتور» ندارد. RAISE دقیقاً برای پر کردن همین جای خالی ساخته شده: رساندن موتور به ایده. اگر دانشجو یا پژوهشگرید، این تشبیه را نگه دارید؛ بقیهٔ خبر با همین یک تصویر معنا پیدا میکند.
پنج ابزاری که گوگل روی میز گذاشت
آلفافولد ۳: نقشهخوان مولکولها
آلفافولد ۳ مشهورترین اسم این فهرست است: مدلی که ساختار سهبعدی پروتئینها و دیگر مولکولها را از روی توالیشان پیشبینی میکند؛ یعنی چیزی که آزمایشگاهها زمانی با ماهها کریستالوگرافی به دست میآوردند، حالا در چند دقیقه روی صفحه میآید. این مدل را گوگل دیپمایند بههمراه آیزومورفیک لبز در مه ۲۰۲۴ معرفی کرد و از نوامبر همان سال، کد و وزنهایش برای کارهای غیرتجاری در دسترس پژوهشگران است. تیم سازندهاش سال ۲۰۲۴ جایزهٔ نوبل گرفت — به گزارش رسانههای فناوری.
ودرنکست: پیشبینی هوای دقیقتر
ودرنکست (WeatherNext) ابزار هواشناسی گوگل است؛ مدلی که وضع هوا را با دقت و سرعت بیشتر از روشهای سنتی پیشبینی میکند. برای پژوهشگری که روی اقلیم یا بلایای طبیعی کار میکند، یعنی هشدار زودهنگامتر برای طوفان، سیل و موج گرما — همان چیزهایی که هر سال جان و مال میگیرند.
آلفاجنوم: خواندن معنای DNA
آلفاجنوم روی DNA کار میکند: اثر توالیهای ژنتیکی را میفهمد؛ یعنی به پژوهشگر کمک میکند بفهمد یک تغییر کوچک در ژنوم، در عمل برای سلول چه معنایی دارد. اگر آلفافولد «شکل» مولکول را میگوید، آلفاجنوم سراغ «معنای» کد ژنتیکی میرود.
آلفاایوالو: الگوریتمساز
آلفاایوالو یک «عامل» هوش مصنوعی است — یعنی مدلی که خودش دست به کار میشود — و کارش طراحی و بهبود الگوریتمهاست. به زبان ساده: بهجای اینکه انسان الگوریتم بنویسد و شب تا صبح تست کند، این مدل خودش راهحلهای تازه پیشنهاد میدهد و آنها را میسنجد. برای پژوهشهای محاسباتی سنگین، مثل داشتن یک دستیار خستگیناپذیر است.
آلفاارث فاندیشنز: نقشهبردار زمین
آلفاارث فاندیشنز (AlphaEarth Foundations) از دادههای ماهوارهای و رصد زمین نقشه میسازد؛ ابزاری برای پژوهشهای محیطزیست، کشاورزی و مدیریت منابع طبیعی. فکرش را بکنید: پایش جنگلها، مزارع و سواحل یک قاره، از روی تصاویر ماهواره و با کمک هوش مصنوعی.
این پنج ابزار دقیقاً چه کار میکنند؟
جدول زیر، هر پنج ابزار پیشنهاد گوگل را با تخصص و یک کاربرد ملموس کنار هم میگذارد تا تصویر کامل شود:
ابزار | تخصص | یک کاربرد ملموس |
|---|---|---|
آلفافولد ۳ | پیشبینی ساختار پروتئین و مولکول | طراحی دارو و فهم سازوکار بیماریها |
ودرنکست | پیشبینی وضع هوا | هشدار زودهنگام طوفان و موج گرما |
آلفاجنوم | تحلیل توالی DNA | فهم اثر جهشهای ژنتیکی |
آلفاایوالو | طراحی و بهبود الگوریتم | خودکارسازی پژوهشهای محاسباتی |
آلفاارث فاندیشنز | تحلیل دادههای ماهوارهای | پایش محیطزیست و کشاورزی |
این جدول را اینطور بخوانید: هر پنج ابزار، مسئلهای را هدف گرفتهاند که حلش بدون محاسبات سنگین ممکن نیست — و دقیقاً همانجاست که اعتبار ابری گوگل وارد بازی میشود. ابزار بدون موتور، برای بیشتر آزمایشگاهها فقط یک اسم قشنگ است.
دقیقاً چه چیزی اعلام شد
کجا و کی: اجلاس هوش مصنوعی دوبلین، چهارشنبه ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۲ مهر ۱۴۰۵) — به گزارش خبرگزاری فرانسه (AFP).
کی اعلام کرد: مورین کاستلو، معاون گوگل کلاد برای بریتانیا، ایرلند و جنوب صحرای آفریقا، در قالب یک پست وبلاگی.
چه کسانی: «تا سقف ۲۰۰» پژوهشگر اروپایی؛ انتخاب با کمیسیون اروپا و از مسیر RAISE.
چه چیزی: دسترسی مستقیم به پنج ابزار بالا، بههمراه یک استخر مشترک ۳ میلیون دلاری اعتبار گوگل کلاد برای اجرای آنها.
هدف اعلامی گوگل: «شتاب دادن به نوآوری اروپا و تقویت رقابتپذیری علمی قاره» — به گزارش AFP.
زمینه: به گزارش AFP، این اعلام در روزهایی منتشر شد که پس از چند حادثهٔ امنیتی اخیر، درخواستها برای قانونگذاری سختگیرانهتر هوش مصنوعی بالا گرفته است. یعنی گوگل در میانهٔ بحث «محدودیت»، از «دسترسی» حرف زده — و این انتخابِ زمان، تصادفی به نظر نمیرسد.
عددها را درست بخوانیم: ۱۵ هزار دلار برای هر تیم
۳ میلیون دلار اگر بین ۲۰۰ تیم مساوی تقسیم شود، به هر تیم حدود ۱۵ هزار دلار میرسد. حالا این عدد را کنار عددهای خودِ برنامهٔ RAISE و برنامههای موازی اروپا بگذارید:
برنامه / تعهد | مبلغ | نسبت به پیشنهاد گوگل |
|---|---|---|
پیشنهاد گوگل (استخر مشترک) | ۳ میلیون دلار | — |
برنامهٔ کاری اول RAISE | ۳۳ میلیون یورو | حدود ۱۰ برابر |
بودجهٔ RAISE برای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ | ۱۰۷ میلیون یورو | حدود ۳۲ برابر |
تعهد هورایزن اروپا برای دسترسی محاسباتی | ۶۰۰ میلیون یورو | حدود ۱۸۰ برابر |
صندوق گیگافکتوریهای هوش مصنوعی اتحادیهٔ اروپا | ۲۰ میلیارد یورو | حدود ۶۰۰۰ برابر |
این عددها را که کنار هم میگذارید، تصویر روشن میشود: پیشنهاد گوگل یک «پایلوت» است، نه یک برنامهٔ ملی. ارزش واقعیاش در مقیاس پول نیست؛ در «سطح دسترسی» است. به نوشتهٔ یک مرور فناوری، آلفافولد در زمرهٔ معدود ابزارهای هوش مصنوعی است که نتایجی داده که دانشمندان عادی از هیچ راه دیگری نمیگرفتند — و برای ۲۰۰ تیمی که سالها از شکاف محاسباتی با همتایان آمریکاییشان گلایه داشتند، همین دسترسی میتواند تفاوت میان «ایدهٔ خاکخورده» و «مقالهٔ منتشرشده» باشد.
چه چیزهایی هنوز روشن نیست
بخش مهم خبر همینجاست؛ چون دربارهٔ اینها هنوز هیچ اعلام رسمی نشده:
معیار دقیق انتخاب ۲۰۰ پژوهشگر چیست؟ گوگل فقط گفته انتخاب با کمیسیون اروپاست.
دسترسی از کی شروع میشود؟ اعلام نشده.
۳ میلیون دلار چطور بین تیمها تقسیم میشود؟ اعلام نشده.
این تعهد یکباره است یا تمدید میشود؟ اعلام نشده.
پس اگر جایی خواندید «هر تیم ۱۵ هزار دلار میگیرد»، بدانید این حساب سرانگشتی رسانههاست، نه وعدهٔ رسمی گوگل. ما هم در این مطلب چیزی را که اعلام نشده، اعلامشده جا نمیزنیم.
چرا گوگل این کار را میکند؟
علم، جبههٔ تازهٔ رقابت ابری
گوگل کلاد با آمازون و مایکروسافت بر سر مشتریان سازمانی میجنگد؛ پژوهشگران دانشگاهی شاید امروز پولساز نباشند، ولی فردای آنها استارتاپ میسازند و استارتاپها مشتری ابری میشوند. دسترسی رایگان امروز، یعنی عادت کردن اکوسیستم علمی اروپا به ابزارها و زیرساخت گوگل. اگر پژوهشگرید، این را از زاویهٔ خودتان هم ببینید: ابزاری که رایگان یادش میگیرید، فردا که بودجه داشتید، همان را میخرید.
سایهٔ «حاکمیت هوش مصنوعی» اروپا
اروپا سالهاست از «حاکمیت هوش مصنوعی» حرف میزند: اینکه مدلها و زیرساختهای حیاتی نباید کاملاً در دست شرکتهای آمریکایی باشد. پیشنهاد گوگل از یک سو به این دغدغه پاسخ میدهد — «ما به علم اروپا کمک میکنیم» — و از سوی دیگر، همان وابستگی را عمیقتر میکند: مدلها آمریکایی میمانند، ابر هم آمریکایی میماند. به نوشتهٔ یک تحلیل، گوگل با «محاسبات اهدایی» بهجای «دیتاسنتر» جواب داده و سؤال وابستگی همچنان باز است. این تناقض را نگه دارید؛ احتمالاً در ماههای آینده بارها به آن برمیگردیم.
دومین حرکت گوگل در دو روز
به گزارش یک بریفینگ تحلیلی (D-CSIL)، این دومین حرکت گوگل در دو روز است: یک روز قبلش، همزمان با عرضهٔ جمینای ۴ آرگون، شش ماه دسترسی رایگان به سطح «آنتیگراویتی اولترا» برای ۱۰ هزار دانشمند واجد شرایط در نظر گرفته شده بود. یعنی گوگل دو روز پشت سر هم دو پیشنهاد «دسترسی علمی» روی میز گذاشته — یکی برای هزاران دانشمند در سطح جهان، یکی برای ۲۰۰ تیم اروپایی. اگر خبر دیروز را از دست دادهاید، جزئیاتش را در مطلب جمینای ۴ آرگون چیست؟ پوشش دادهایم.
اروپا در هفتهٔ هوش مصنوعی
این هفته برای اروپا هفتهٔ پرخبری بود: همین دیروز نورا رباتیکس آلمان مدل چندحسی «نورون AI» را برای رباتها معرفی کرد — خبری که در مطلب نورون AI نورا رباتیکس پوشش دادیم — و امروز صبح هم انویدیا انتشار رسمی نموترون ۳.۵ بولت ۷۴B را اعلام کرد که قصهاش دوباره همان «دسترسی به محاسبات» است، اینبار روی لپتاپ شما. الگو روشن است: نبرد این هفته، نبرد «چه کسی محاسبات را به دست چه کسی میرساند» است — و اروپا دارد تلاش میکند در این نبرد، فقط تماشاچی نباشد.
این خبر برای خوانندهٔ فارسیزبان چه معنایی دارد؟
اول واقعیت تلخ: این پیشنهاد برای پژوهشگران اروپاست و شما از ایران — یا هر جای خارج از اروپا — نمیتوانید در آن ثبتنام کنید؛ سازوکار انتخاب هم که هنوز شفاف نیست.
اما نکتهٔ امیدوارکننده: آلفافولد ۳ از نوامبر ۲۰۲۴ کد و وزنهایش را برای کارهای غیرتجاری در اختیار پژوهشگران گذاشته و سرور رایگان آلفافولد هم برای پیشبینیهای ساده در دسترس است. یعنی اگر دانشجوی زیستشناسی یا بیوانفورماتیک هستید، لازم نیست منتظر دعوتنامهٔ گوگل بمانید؛ ابزار اصلی همین حالا هم قابل امتحان است. دربارهٔ وضعیت دسترسی از ایران، صادقانه میگوییم: گوگل کلاد و برخی سرویسهای گوگل برای کاربران ایران محدودیت دارند و ما راه دور زدنی پیشنهاد نمیکنیم — ولی مسیر «ابزارهای باز» مثل آلفافولد ۳، همان راهی است که خیلی از پژوهشگران ایرانی همین امروز از آن استفاده میکنند.
اگر پژوهشگرید، این سه قدم را بردارید
اگر در اروپا پژوهش میکنید: فراخوانهای RAISE کمیسیون اروپا را دنبال کنید؛ انتخاب از همان مسیر است و جزئیاتش آنجا منتشر میشود.
اگر دانشجوی علوم زیستی هستید: سرور آلفافولد را با یک پروتئین ساده امتحان کنید؛ بهترین راه فهمیدن اینکه این ابزارها به درد کار شما میخورند یا نه، همان ده دقیقهٔ اول است.
اگر روی اقلیم یا محیطزیست کار میکنید: ودرنکست و آلفاارث فاندیشنز را در فهرست ابزارهای آزمایشیتان بگذارید؛ پیشبینیهای اقلیمی از پرمصرفترین کاربردهای این مدلهاست و دقیقاً همانجایی است که «دسترسی» تفاوت میسازد.
جمعبندی
این خبر را نباید مثل یک لانچ محصول خواند؛ باید مثل یک «سیگنال» خواند. سیگنالش این است: اروپا دارد برای علمِ مبتنی بر هوش مصنوعی، خط و بودجهٔ خودش را میکشد و غولهای آمریکایی — گوگل امروز، شاید بقیه فردا — ترجیح میدهند با «دسترسی» وارد این خط شوند تا با تماشا. اگر پژوهشگرید، چشمتان به فراخوانهای RAISE باشد؛ اگر فقط دنبالکنندهٔ دنیای فناوریاید، این را به خاطر بسپارید: نبرد بعدی هوش مصنوعی بر سر مدلها نیست، بر سر «چه کسی به مدلها دسترسی دارد» است.
سؤالات پرتکرار
برنامهٔ RAISE چیست؟
RAISE مخفف «منبع هوش مصنوعی برای علم در اروپا»ست؛ برنامهای از کمیسیون اروپا که از نوامبر ۲۰۲۵ بهعنوان یک مؤسسهٔ مجازی، بودجه، داده و زمان محاسبات را برای پژوهشهای هوشمحور اروپا تجمیع میکند. گوگل پیشنهاد تازهاش را از همین مسیر ارائه داده است.
کدام ابزارهای گوگل در این پیشنهاد هستند؟
پنج ابزار: آلفافولد ۳ (ساختار مولکول و پروتئین)، ودرنکست (پیشبینی وضع هوا)، آلفاجنوم (تحلیل DNA)، آلفاایوالو (طراحی الگوریتم) و آلفاارث فاندیشنز (تحلیل دادههای ماهوارهای).
هر تیم چقدر اعتبار ابری میگیرد؟
رسماً اعلام نشده. استخر مشترک ۳ میلیون دلار است و اگر مساوی تقسیم شود، حدود ۱۵ هزار دلار به هر تیم میرسد — ولی این حساب سرانگشتی رسانههاست، نه وعدهٔ رسمی گوگل.
آیا این یک محصول تازهٔ گوگل است؟
نه. هیچ مدل یا محصول جدیدی عرضه نشده؛ این یک تعهد «دسترسی» به ابزارهای موجود، برای حداکثر ۲۰۰ تیم منتخب اروپایی است.
پژوهشگران چطور انتخاب میشوند؟
انتخاب با کمیسیون اروپاست و از مسیر RAISE انجام میشود؛ معیارها، زمانبندی و جزئیات اجرایی هنوز اعلام نشده است.
از ایران میشود در این برنامه شرکت کرد؟
نه؛ این پیشنهاد مخصوص پژوهشگران اروپاست. اما آلفافولد ۳ بهصورت جداگانه — از نوامبر ۲۰۲۴ — کد و وزنهایش را برای کارهای غیرتجاری در اختیار پژوهشگران گذاشته است.
چرا گوگل این کار را رایگان میکند؟
به گفتهٔ خود گوگل، هدف شتاب دادن به نوآوری و رقابتپذیری علمی اروپاست. تحلیلگران هم میگویند این حرکت، اکوسیستم علمی اروپا را به ابزارها و ابر گوگل عادت میدهد — سرمایهگذاری روی مشتریان فردای گوگل کلاد.
منابع
WebProNews — گوگل ابزارهای پیشروی هوش مصنوعی را به ۲۰۰ دانشمند اروپایی سپرد (۱۴ اکتبر ۲۰۲۶)
Unite.AI — تعهد گوگل: مدلهای پیشرو و اعتبار محاسباتی برای دانشمندان اروپایی (۱۴ اکتبر ۲۰۲۶)
D-CSIL Briefing — گوگل هوش مصنوعی پیشرو را به ۲۰۰ پژوهشگر اروپایی داد (۱۵ اکتبر ۲۰۲۶)
NeoTeo — برنامهٔ گوگل برای دسترسی هوش مصنوعی پژوهشگران اروپایی: پنج ابزار (۱۴ اکتبر ۲۰۲۶)
Dev.to — مرور روزانهٔ هوش مصنوعی ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۵ اکتبر ۲۰۲۶)
TechDefused — دیپمایند مدلهای علمی پیشرو را به روی پژوهشگران اروپایی باز کرد (۱۴ اکتبر ۲۰۲۶)
Google Blog — معرفی مدل هوش مصنوعی آلفافولد ۳ گوگل دیپمایند و آیزومورفیک لبز (۸ مه ۲۰۲۴)



