فهرست مطالب
شرکت فرانسوی Scaleway روز ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۱ مهر ۱۴۰۵) در کنفرانس سالانهٔ هوش مصنوعی خودش در پاریس اعلام کرد که در سوئد یک ابررایانهٔ هوش مصنوعی می‌سازد؛ ماشینی که به گفتهٔ این شرکت اولین ابررایانهٔ هوش مصنوعیِ تجاریِ اروپا با تراشه‌های AMD خواهد بود و با گرافیک‌های Instinct MI355X کار می‌کند.
چرا این خبر برای تو مهم است؟ چون پشت این اعلام، نبردی پنهان جریان دارد که آیندهٔ قیمت و آزادی انتخابت در دنیای هوش مصنوعی را تعیین می‌کند: نبرد اکوسیستم نرم‌افزاری انویدیا با دنیای باز AMD. در این مطلب می‌بینی دقیقاً چه ماشینی قرار است ساخته شود، چه کسانی قطعاتش را تأمین می‌کنند، چرا سوئد انتخاب شده و اگر اهل هوش مصنوعی هستی، این تحول چه درسی برایت دارد.
پاسخ کوتاه
چه شد؟ Scaleway، ارائه‌دهندهٔ ابر و هوش مصنوعی اروپا وابسته به گروه iliad، اعلام کرد اولین ابررایانهٔ هوش مصنوعی خود خارج از فرانسه را در سوئد می‌سازد و تراشه‌اش AMD Instinct MI355X است.
چرا «اولین» است؟ به گفتهٔ Scaleway این نخستین ابررایانهٔ هوش مصنوعی در اروپاست که برای استفادهٔ تجاری (نه تحقیقاتی) روی تراشه‌های AMD بنا می‌شود؛ دسترسی‌اش هم برای استارتاپ‌ها، شرکت‌های هوش مصنوعی و کسب‌وکارهای سراسر اروپا باز خواهد بود.
نقطهٔ کلیدی خبر کجاست؟ نرم‌افزار. این ماشین با اکوسیستم باز AMD یعنی ROCm کار می‌کند، در برابر CUDAی انویدیا که انحصاری است و برنامه‌ها را به سخت‌افزار انویدیا قفل می‌کند.
چه چیزهایی اعلام نشده؟ ظرفیت نهایی، هزینهٔ پروژه، تاریخ بهره‌برداری و مدل تجاری دسترسی؛ یعنی فعلاً در سطح اعلام خبریم، نه تحویل ماشین.
چه کسانی در ساختش نقش دارند؟ مونتاژ و نگهداری با شرکت فرانسوی Bull، سرورها از Giga Computing، شبکه از HPE، ذخیره‌سازی از VAST Data و خنک‌کاری مایع از Motul.
اول زمینه: ابررایانهٔ هوش مصنوعی دقیقاً چیست؟
قبل از اینکه وارد جزئیات شویم، باید یک تصویر مشترک بسازیم. چون بدون این تصویر، خبر بالا فقط یک «ساختمان بزرگ در سوئد» به نظر می‌رسد.
چرا هوش مصنوعی به «ابررایانه» نیاز دارد؟
مدل‌های زبانی امروزی را با صدها میلیارد «وزن» یعنی عددهایی آموزش می‌دهند که رفتار مدل را تعیین می‌کنند. آموزش چنین مدلی یعنی میلیاردها بار محاسبهٔ هم‌زمان روی حجم عظیمی از داده. یک کامپیوتر معمولی برای این کار ماه‌ها یا سال‌ها وقت می‌خواهد؛ یک ابررایانهٔ هوش مصنوعی هزاران پردازندهٔ گرافیکی را طوری به هم وصل می‌کند که انگار یک کامپیوتر غول‌پیکرند و کار را به روزها می‌رسانند. به زبان ساده: ابررایانه، «کارخانهٔ» تولید و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی است.
GPU یعنی چه و چرا با CPU فرق دارد؟
CPU یعنی مغز کامپیوتر تو؛ در انجام کارهای پیچیده و پشت سر هم عالی است، ولی برای محاسبات موازیِ ساده (مثل ضرب ماتریس‌ها که قلب آموزش مدل است) کند عمل می‌کند. GPU یعنی واحد پردازش گرافیکی؛ تراشه‌ای با هزاران هستهٔ کوچک که دقیقاً برای همین کار ساخته شده: انجام هم‌زمانِ هزاران محاسبهٔ ساده. امروزه تقریباً تمام آموزش مدل‌های بزرگ روی GPU انجام می‌شود و هر کس GPU بیشتری داشته باشد، سریع‌تر و ارزان‌تر مدل می‌سازد. به همین دلیل، خبر «ساخت ابررایانه» در عمل یعنی خبر «اضافه شدن هزاران GPU تازه به بازار اروپا».
چه اتفاقی افتاده؟ جزئیات اعلام
Scaleway اعلامش را در رویداد ai-PULSE 2026 انجام داد؛ کنفرانس سالانهٔ خودش در پاریس که هر سال میزبان فعالان هوش مصنوعی اروپاست. طبق بیانیهٔ رسمی شرکت، این ابررایانه با GPUهای AMD Instinct MI355X و نرم‌افزار باز AMD ROCm کار خواهد کرد و ظرفیتش «در مقیاس» در اختیار مشتریان قرار می‌گیرد. مدیرعامل Scaleway، دیمین لوکاس، در همین بیانیه گفته که عمیق‌تر کردن همکاری با AMD و آوردن قدرت فناوری Instinct به شرکت‌های سراسر اروپا «در این مقیاس» برایشان هیجان‌انگیز است و انجامش از سوئد، این نقطهٔ عطف را معنادارتر می‌کند.
از سوی AMD، استفانی دیسمور، معاون ارشد این شرکت برای منطقهٔ اروپا-خاورمیانه-آفریقا، به رویترز گفته که Scaleway با GPUهای Instinct و اکوسیستم نرم‌افزاری باز ROCm، «انتخابِ» زیرساخت هوش مصنوعی در دسترس مشتریان سراسر اروپا را گسترش می‌دهد. دقت کن به کلمه‌ای که هر دو طرف تکرار می‌کنند: «انتخاب». این کلمه، کلید فهم این خبر است و جلوتر برمی‌گردیم سراغش.
داخل این ماشین چه سخت‌افزاری می‌نشیند؟
ساخت یک ابررایانه کار یک شرکت نیست؛ زنجیره‌ای از تأمین‌کننده‌هاست و Scaleway هر حلقه‌اش را نام برده. جدول زیر نقش هر شریک را از روی بیانیهٔ رسمی شرکت نشان می‌دهد:
شریک | نقش در پروژه | از کجا می‌شناسیمش؟ |
|---|---|---|
AMD | تأمین GPUهای Instinct MI355X و اکوسیستم نرم‌افزاری باز ROCm | سازندهٔ تراشه؛ رقیب اصلی انویدیا در بازار شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی |
Bull | یکپارچه‌سازی و استقرار کلاستر؛ از رک و خنک‌کاری تا نصب در دیتاسنتر و نگهداری سخت‌افزار | شرکت فرانسوی سازندهٔ ابررایانه؛ هم‌اکنون هم در کنسرسیوم AION با Scaleway همکاری می‌کند |
Giga Computing | تأمین سرورهایی که قلب محاسباتی سیستم روی آن‌ها سوار می‌شود | بازوی سازمانی گیگابایت؛ متخصص سرورهای هوش مصنوعی با خنک‌کاری مایع مستقیم |
HPE Networking | شبکهٔ اترنت پرسرعت برای ارتباط سریع و پایدار بین هزاران GPU | بخش شبکهٔ هیولت پاکارد انترپرایز |
VAST Data | پلتفرم دادهٔ پرسرعت؛ یعنی رساندن مداوم داده به GPUهای تشنهٔ محاسبه | شرکت آمریکایی زیرساخت داده برای بارهای کاری هوش مصنوعی |
Motul | تأمین مایع خنک‌کنندهٔ مهندسی‌شده برای دفع حرارت تراکم بالای محاسباتی | برند فرانسوی شناخته‌شده در روان‌کننده‌ها؛ اینجا در نقش خنک‌کاری دیتاسنتر |
جدول را این‌طور بخوان: هر چه GPUها قدرتمندتر می‌شوند، بقیهٔ زنجیره — شبکه، ذخیره‌سازی، خنک‌کاری — هم باید هم‌قدشان باشد، وگرنه سریع‌ترین تراشه هم گرسنه می‌ماند. ترکیب بالا دقیقاً همین منطق را دنبال می‌کند.
یک جزئیات فنیِ جالب هم از اعلام جداگانهٔ Giga Computing به بیرون درز کرده است: به گزارش رسانهٔ NeoTeo از این اعلام، هر سرور GIGABYTE مدل G4L3-ZX1-LAT4 با خنک‌کاری مایع مستقیم، هشت GPU مدل MI355X و دو پردازندهٔ AMD EPYC 9005 دارد و حافظهٔ هر GPU از نوع HBM3E با ظرفیت ۲۸۸ گیگابایت است. یعنی فقط حافظهٔ روی یک تراشه، چند برابر کل رم لپ‌تاپ توست — و این عدد برای آموزش مدل‌های بزرگ حیاتی است، چون مدل باید یکجا در حافظه جا شود.
چرا سوئد؟
انتخاب سوئد تصادفی نیست؛ سه دلیل روشن دارد که Scaleway خودش آن‌ها را گفته یا رسانه‌ها تأیید کرده‌اند.
برق کم‌کربن
آموزش مدل‌های بزرگ برق زیادی می‌خورد و برق، هم هزینه است هم ردپای کربن. سوئد به لطف ترکیب برقش — آبی، هسته‌ای و بادی — یکی از کم‌کربن‌ترین شبکه‌های برق اروپا را دارد. Scaleway در بیانیه‌اش صراحتاً می‌گوید با ترکیب «اکوسیستم قوی هوش مصنوعی و فناوری» سوئد و «دسترسی به ترکیب برقی که عمدتاً کم‌کربن است»، این کشور شرایط قدرتمندی برای فاز بعدی گسترش هوش مصنوعی شرکت فراهم می‌کند. به زبان ساده: هر چه برق تمیزتر و ارزان‌تر، حاشیهٔ سود دیتاسنتر بیشتر و داستان پایداری شرکت قشنگ‌تر.
Tele2 و پایگاهی که از قبل ساخته شده
Scaleway از ماه مهٔ ۲۰۲۶ وارد بازار سوئد شده؛ یعنی همین چند ماه پیش، با قراردادی با اپراتور مخابراتی Tele2 برای فروش خدمات ابری و هوش مصنوعی‌اش در آن کشور. حالا این ابررایانه روی همان همکاری سوار می‌شود. استفان ترامپوس، مدیر ارشد بخش B2B شرکت Tele2، گفته که تصمیم Scaleway برای انتخاب سوئد، شرایط را برای شرکت‌ها و سازمان‌های سوئدی تقویت می‌کند تا هوش مصنوعی را «داخلی» توسعه دهند و بدهند، و این تأسیس «سیگنال روشنی» است از جذابیت سوئد برای زیرساخت هوش مصنوعی. اگر کسب‌وکاری در اروپا داری، پیام روشن است: اکوسیستم شمال اروپا دارد به‌سرعت به قطب زیرساخت تبدیل می‌شود.
چرا AMD و چرا حالا؟
اینجا باید صادق باشیم: انویدیا امروز پادشاه بلامنازع بازار GPU هوش مصنوعی است و تراشه‌های سری Blackwell آن قلب اکثر دیتاسنترهای هوش مصنوعی جهان‌اند. AMD با سری Instinct — که MI355X جدیدترین پرچمدارش است — دقیقاً برای همین رقابت ساخته شده: به نوشتهٔ رویترز، MI355X «پاسخ AMD به خط Blackwell انویدیا» است.
اما نکته این است که Scaleway و AMD خودشان هم این را «جنگ» نمی‌نامند؛ اسمش را می‌گذارند «گسترش انتخاب». و این حرف، تبلیغاتیِ صرف نیست. اگر کل بازار فقط یک تأمین‌کننده داشته باشد، قیمت، شرایط لایسنس و حتی نقشهٔ راه فناوری را همان یک نفر تعیین می‌کند. ورود یک رقیب جدی — آن هم با سخت‌افزار باز و نرم‌افزار متن‌باز — یعنی مشتری اروپایی فردا می‌تواند بین دو اکوسیستم انتخاب کند. این همان چیزی است که مایکروسافت هم با تراشهٔ استنتاج اختصاصی Maia 300 دنبال می‌کند؛ جزئیاتش را در مطلب مایا ۳۰۰ مایکروسافت پوشش داده‌ایم: غول‌های فناوری یکی‌یکی دارند وابستگی‌شان به یک تأمین‌کننده را کم می‌کنند.
پس این خبر را «قاتل انویدیا» نخوان. ماراتن است، نه دوی سرعت؛ و خود رویترز هم آن را «گسترش انتخاب» قاب کرده. اما ماراتنی است که خط شروعش همین‌جاست: اروپا.
نبرد واقعی اینجاست: ROCm در برابر CUDA
اگر قرار باشد فقط یک بخش از این مطلب را جدی بگیری، همین بخش است. چون سرنوشت قیمت و آزادی‌ات در دنیای هوش مصنوعی اینجا رقم می‌خورد.
CUDA یعنی چه؟
CUDA یعنی پلتفرم نرم‌افزاری انویدیا برای برنامه‌نویسی روی GPUهایش. توسعه‌دهنده‌ای که مدلش را با CUDA می‌نویسد، عملاً کدش را به سخت‌افزار انویدیا گره زده؛ یعنی فردا اگر بخواهد همان کد را روی تراشهٔ دیگری اجرا کند، باید بازنویسی کند. این «قفل سخت‌افزاری» بزرگ‌ترین دارایی انویدیاست: نه فقط تراشه می‌فروشد، که اکوسیستم می‌فروشد.
ROCm چه فرقی می‌کند؟
ROCm یعنی پلتفرم متن‌باز AMD برای همین کار. به نوشتهٔ رویترز، ROCm متن‌باز است و ابزارهای پرکاربرد برنامه‌نویسی هوش مصنوعی را اجرا می‌کند که روی تراشه‌های انویدیا هم کار می‌کنند؛ در حالی که CUDA انحصاری است و فقط روی تراشه‌های انویدیا اجرا می‌شود. ترجمه‌اش برای تو: کدی که با استانداردهای باز نوشته شود، فردا بین AMD و انویدیا قابل جابه‌جایی است. و هر چه این جابه‌جایی راحت‌تر شود، قدرت چانه‌زنی مشتری — از استارتاپ سه‌نفره تا دولت — بیشتر می‌شود. اگر توسعه‌دهنده‌ای، این دقیقاً همان نکته‌ای است که باید در انتخاب استک‌ات در نظر بگیری؛ دنیای ارکستراسیون GPU هم دارد به همین سمت باز می‌شود، مثل متن‌باز شدن Run:ai انویدیا که همین هفته خبرش را پوشش دادیم.
زاویه‌ای که نباید از دست داد: استقلال فناورانهٔ اروپا
این خبر را در خلأ نخوان. اروپا ماه‌هاست با صدای بلند از «حاکمیت فناورانه» حرف می‌زند: از مقررات هوش مصنوعی تا سرمایه‌گذاری روی زیرساخت بومی. حالا یک شرکت فرانسوی — نه آمریکایی، نه چینی — دارد با تراشهٔ یک شرکت آمریکاییِ رقیبِ انویدیا، روی خاک اروپا، ابررایانه‌ای می‌سازد که قرار است به استارتاپ‌های اروپایی سرویس بدهد. این دقیقاً همان الگویی است که در خبر Regna AI اونداس و پلنتیر هم دیدیم: اروپا دارد لایه‌لایه، از مدل تا زیرساخت، برای خودش جای پا باز می‌کند.
پس زمینهٔ واقعی این خبر، ژئوپلیتیک فناوری است. سؤالی که اروپا دارد جواب می‌دهد این است: «اگر فردا دسترسی‌مان به GPU قطع شود، چه؟» ابررایانهٔ سوئد یکی از جواب‌های عملی به همین سؤال است — حتی اگر فعلاً در حد اعلام باشد.
این خبر برای شما چه معنایی دارد؟
بسته به اینکه کی هستی، پیام خبر فرق می‌کند:
اگر توسعه‌دهندهٔ هوش مصنوعی هستی: وقتش است ROCm را جدی بگیری. لازم نیست فردا مهاجرت کنی، ولی یک پروژهٔ آزمایشی کوچک روی استک باز AMD، بیمهٔ آیندهٔ شغلی‌ات است. بازار دارد به سمت چندتأمین‌کننده‌ای می‌رود و کسی که فقط CUDA بلد باشد، فردا انتخاب کمتری دارد.
اگر استارتاپ یا کسب‌وکار اروپایی داری: ظرف یک تا دو سال آینده یک گزینهٔ تازهٔ جدی برای GPU ابری خواهی داشت؛ گزینه‌ای که روی خاک اروپا و با برق کم‌کربن کار می‌کند. در مذاکره‌های امروزت با ارائه‌دهنده‌های ابری، همین «گزینهٔ فردا» اهرم چانه‌زنی امروزت است.
اگر فقط دنبال‌کنندهٔ فناوری هستی: این خبر را به‌عنوان یک نقطهٔ عطف در ذهنت نگه دار: سال ۲۰۲۶ سالی است که انحصار انویدیا از چند جبهه — تراشه‌های اختصاصی غول‌ها، استک‌های باز، ابررایانه‌های اروپایی — هم‌زمان به چالش کشیده شد.
چیزهایی که هنوز روشن نیست
خبرنگاری صادق یعنی گفتنِ ندانسته‌ها هم. این‌ها را هنوز نمی‌دانیم و Scaleway اعلام نکرده است:
ظرفیت نهایی: چند GPU؟ چند رک؟ هیچ عددی اعلام نشده.
هزینهٔ پروژه: سرمایه‌گذاری چقدر است؟ اعلام نشده.
تاریخ بهره‌برداری: کی آنلاین می‌شود؟ اعلام نشده.
مدل تجاری: قیمت GPU ساعتی چقدر است؟ فقط برای مشتریان بزرگ است یا استارتاپ کوچک هم می‌تواند بخرد؟ اعلام نشده.
مکان دقیق: کدام شهر سوئد؟ اعلام نشده.
پس این مطلب را «خبر اعلام» بدان، نه «گزارش تحویل». وقتی عددهای واقعی آمدند، برمی‌گردیم و به‌روزش می‌کنیم.
وضعیت برای خوانندهٔ ایرانی
راستش را بگویم: دسترسی مستقیم یک کاربر یا شرکت ایرانی به این ابررایانه، با تحریم‌های فعلی عملاً منتفی است؛ Scaleway مثل اکثر ارائه‌دهنده‌های اروپایی به کاربران ایران سرویس نمی‌دهد و ما هم قرار نیست راه دور زدنی پیشنهاد بدهیم. اما ارزش خبری‌اش برای تو سر جایش است: اول، درس استراتژیکش — «وابسته نبودن به یک تأمین‌کننده» — برای هر اکوسیستم فناوری، از جمله ایران، درس بزرگی است. دوم، اگر در حوزهٔ هوش مصنوعی کار می‌کنی، آشنایی با ROCm و استک باز AMD یک مهارت قابل‌حمل است که به جغرافیا گره نخورده. دانش، تحریم نمی‌شود.
جمع‌بندی
Scaleway دارد با تراشه‌های AMD و نرم‌افزار باز ROCm، اولین ابررایانهٔ هوش مصنوعی تجاری اروپا را در سوئد می‌سازد؛ خبری که در سطح اعلام است ولی پیامش روشن: دوران تک‌تأمین‌کننده‌ای در دنیای GPU دارد تمام می‌شود. اگر توسعه‌دهنده‌ای، از امروز یک چشم‌ات به استک باز باشد. و اگر فقط تماشاگری، این را بدان: نبرد بعدی هوش مصنوعی بر سر مدل‌ها نیست، بر سر «زیرساختی» است که مدل‌ها رویش اجرا می‌شوند — و اروپا تازه وارد زمین شده.
سؤالات پرتکرار
ابررایانهٔ Scaleway در سوئد کی آماده می‌شود؟
تاریخ بهره‌برداری اعلام نشده است. خبر فعلی در حد «اعلام ساخت» در رویداد ai-PULSE 2026 است و جزئیات زمان‌بندی بعداً منتشر می‌شود.
MI355X دقیقاً چه تراشه‌ای است؟
جدیدترین شتاب‌دهندهٔ هوش مصنوعی AMD از خانوادهٔ Instinct است که برای آموزش و اجرای مدل‌های بزرگ طراحی شده؛ رویترز آن را «پاسخ AMD به خط Blackwell انویدیا» توصیف کرده. هر تراشه ۲۸۸ گیگابایت حافظهٔ HBM3E دارد.
ROCm با CUDA چه فرقی دارد؟
هر دو پلتفرم برنامه‌نویسی روی GPU هستند، ولی CUDA انحصاری انویدیاست و فقط روی تراشه‌های خودش کار می‌کند، در حالی که ROCm متن‌باز است و جابه‌جایی بین سخت‌افزارها را راحت‌تر می‌کند. همین تفاوت، قلب استراتژیک این خبر است.
آیا این ابررایانه از نمونه‌های انویدیایی قوی‌تر است؟
نمی‌دانیم؛ هیچ بنچمارک یا عدد عملکردی اعلام نشده. خود طرفین هم از ادعای برتری پرهیز کرده‌اند و حرفشان «گسترش انتخاب» است، نه «شکست انویدیا». هر مقایسه‌ای فعلاً حدس است.
چه کسانی می‌توانند از این ابررایانه استفاده کنند؟
طبق اعلام Scaleway، استارتاپ‌ها، شرکت‌های هوش مصنوعی و کسب‌وکارهای سراسر اروپا. ولی مدل قیمت‌گذاری و نحوهٔ دسترسی هنوز اعلام نشده.
چرا سوئد و نه فرانسه که خانهٔ Scaleway است؟
به گفتهٔ خود شرکت: ترکیب برق عمدتاً کم‌کربن، اکوسیستم قوی هوش مصنوعی و فناوری، و همکاری موجود با Tele2 که از مه ۲۰۲۶ شروع شده. برق تمیز برای دیتاسنتر یعنی هم هزینهٔ کمتر، هم ردپای کربن کمتر.
از ایران می‌شود به این سرویس دسترسی داشت؟
عملاً نه. ارائه‌دهنده‌های ابری اروپایی تحت تحریم‌ها به کاربران ایران سرویس نمی‌دهند. ارزش این خبر برای خوانندهٔ ایرانی، درس استراتژیک و مهارتی‌اش است، نه دسترسی مستقیم.
