فهرست مطالب
انویدیا در ۲۳ مهر ۱۴۰۵ در اجلاس «هوش مصنوعی در علم» دوبلین به ابتکار تازهٔ کمیسیون اروپا پیوست و کاتالوگ متنبازش را — بیش از ۲۵۰ مدل، ۲۵۰ دیتاست و ۱۴۰۰ پروژهٔ نرمافزاری — بهعنوان جعبهابزار رسمی پژوهشگران، استارتاپها و آزمایشگاههای دانشگاهی اروپا معرفی کرد. کنارش یک هاب آموزشی کاملاً رایگان (Deep Learning Institute) و مسیر تازهای برای دسترسی به کامپیوت از طریق «کارخانههای هوش مصنوعی» ملی اروپا هم باز شد.
این خبر را از روی وبلاگ رسمی انویدیا (۱۵ اکتبر ۲۰۲۶) بیرون کشیدهام؛ هر عددی که میبینی، همان عددی است که خود انویدیا اعلام کرده. در ادامه میگوییم این کاتالوگ دقیقاً چه ابزارهایی دارد، پژوهشگر یا توسعهدهنده چطور از امروز میتواند از آن استفاده کند، قیمتش چقدر است، در برابر جایگزینها کجا میایستد و چه چیزهایی هنوز روشن نیست.
پاسخ کوتاه
انویدیا ۲۳ مهر ۱۴۰۵ (۱۵ اکتبر ۲۰۲۶) در دوبلین به «ابتکار توانمندسازان هوش مصنوعی در علم» کمیسیون اروپا پیوست؛ چارچوبی مشترک متصل به برنامهٔ RAISE که حمایت بخش خصوصی را به پژوهشگران اروپا نزدیکتر میکند.
کاتالوگ متنباز انویدیا، طبق حسابوکتاب خود شرکت: ۲۵۰+ مدل باز، ۲۵۰+ دیتاست باز و ۱۴۰۰+ پروژهٔ نرمافزاری متنباز در حوزههایی از مدلهای زبانی و سلامت تا رباتیک، علوم اقلیم، «هوش مصنوعی فیزیکی» و خودروهای خودران.
همهٔ اینها روی گیتهاب و هاگینگفیس منتشر شدهاند — یعنی دانلودشان به ثبتنام یا قرارداد با انویدیا نیاز ندارد.
مؤسسهٔ یادگیری عمیق انویدیا (DLI) یک «هاب کورسور» متنباز راه انداخت: مواد آموزشی محاسبات شتابیافته و یادگیری عمیق، رایگان، با لایسنس باز، بدون ثبتنام و بدون مهلت.
برای کامپیوت، انویدیا با کارخانههای هوش مصنوعی ملی اروپا (فرانسه، اسپانیا، سوئد) و مراکز ابررایانهٔ EuroHPC مثل CINECA و JSC همکاری میکند تا استارتاپها و پژوهشگران به کامپیوت مستقر در اروپا دسترسی بگیرند.
اول زمینه: این ابتکار و RAISE دقیقاً چیست؟
ابتکار کمیسیون اروپا در دوبلین
کمیسیون اروپا در اجلاس «هوش مصنوعی در علم» دوبلین، ۱۵ اکتبر، ابتکار «توانمندسازان هوش مصنوعی در علم» (AI in Science Enablers Initiative) را راه انداخت. ایده ساده است: بهجای اینکه هر شرکت جدا جدا با دانشگاهها قرارداد ببندد، یک چارچوب مشترک باشد که حمایت بخش خصوصی — ابزار، کامپیوت، آموزش — را به جامعهٔ پژوهشی اروپا نزدیک کند. انویدیا اولین غول سختافزاری است که رسماً به این کمپین پیوسته.
RAISE یعنی چه؟
RAISE مخفف «منبع هوش مصنوعی برای علم در اروپا» (Resource for AI Science in Europe) است؛ برنامهای در سطح اتحادیهٔ اروپا که قرار است زیرساخت و منابع مشترک هوش مصنوعی را برای پژوهش علمی اروپا فراهم کند. ابتکار تازه، لایهٔ «مشارکت بخش خصوصی» همین برنامه است. اگر این اسم برایت آشناست، بیدلیل نیست: همین چند روز پیش هم گوگل آلفافولد ۳ را از طریق همین برنامهٔ RAISE به ۲۰۰ پژوهشگر اروپایی داد.
نقش انویدیا در این میان
انویدیا در قالب پنج تعهد وارد شده: دسترسی به ابزارها، مدلها و پلتفرمهای شتابیافته؛ کامپیوت، منابع ابری، داده و منابع علمی؛ مهارت، آموزش و پشتیبانی فنی؛ پروژهها و پایلوتهای مشترک با حمایت از پژوهشگران؛ و حمایت از استارتاپها و اکوسیستم. به گفتهٔ اکاترینا زاهاریوا، کمیسر اروپایی استارتاپها، پژوهش و نوآوری، هدف این است که «جاهطلبی اروپا در هوش مصنوعیِ علم» به تعهدهای ملموسی تبدیل شود که به پژوهشگران «ابزار، تخصص و منابع لازم برای نوآوری» بدهد.
کاتالوگ ۱۴۰۰ ابزار دقیقاً چه دارد؟
اینجا همان بخشی است که برای خوانندهٔ فناوری کده مهمتر از بقیه است. عددها مال خود انویدیاست و انویدیا میگوید این کاتالوگ سالهاست دارد روی هم انباشته میشود؛ خبر تازه، «قاب» اروپاییای است که دورش کشیده شده. ولی مستقل از قاب، این سه ستون برای هر کسی که با هوش مصنوعی کار میکند کاربرد دارد.
بیش از ۲۵۰ مدل باز
مدلهایی با وزنهای باز (یعنی فایل وزنهای آموزشدیدهشده را میتوانی دانلود و روی سختافزار خودت اجرا کنی) در حوزههای مدلهای زبانی بزرگ، سلامت، رباتیک، علوم اقلیم، هوش مصنوعی فیزیکی و خودروهای خودران. شاخصترینشان خانوادهٔ نمotron است: معماری، وزنهای باز، مدلها، دادهٔ آموزشی و «رسپی» (دستور ساخت) — یعنی نه فقط مدل آماده، بلکه نقشهٔ راه آموزشش. اگر مطلب نموترون ۳.۵ بولت انویدیا را خوانده باشی، همان خانواده است.
بیش از ۲۵۰ دیتاست باز
مجموعهدادههایی برای آموزش و ارزیابی مدلها، باز هم روی هاگینگفیس و گیتهاب. برای پژوهشگر، دیتاستِ خوب گاهی از مدلِ خوب هم کمیابتر است؛ چون مدل را میشود فاینتیون کرد (یعنی با دادهٔ خودت دوباره آموزشش داد تا برای کارت تخصصی شود) ولی دادهٔ تمیز را نمیشود از هوا ساخت.
بیش از ۱۴۰۰ پروژهٔ نرمافزاری متنباز
اینجا قلب ماجراست: کتابخانهها، ابزارها و فریمورکهایی که انویدیا در گیتهاب منتشر کرده. یعنی بهازای هر مدل یا دیتاست، حدود سه ابزار — از درایور و کتابخانهٔ سطح پایین تا ابزار کاربردی. چند نمونهای که خود انویدیا در اعلامیه نام برده: BioNeMo Agent Toolkit (جعبهابزار ایجنت برای زیستشناسی)، کتابخانههای PhysicsNeMo (فیزیک و شبیهسازی)، مدلهای Earth-2 (آبوهوا و اقلیم) و میکروسرویسهای ALCHEMI NIM (طراحی مولکولی و شیمی). اینها برای پژوهش در زیستشناسی، شیمی، طراحی مولکول، انرژی، مهندسی، فیزیک و علم مواد طراحی شدهاند.
نکتهٔ ظریف: انویدیا چند ماه پیش هم استک ارکستراسیون Run:ai را متنباز کرد؛ آن حرکت و این حرکت، هر دو از یک منطق میآیند: وقتی ابزار پیشفرض پژوهشگر مال تو باشد، پژوهشگر هم مال تو میماند.
کاتالوگ انویدیا در یک نگاه
جدول زیر خلاصهٔ همان چیزی است که وبلاگ رسمی انویدیا ۱۵ اکتبر اعلام کرد؛ همهٔ اعداد «به گفتهٔ انویدیا»ست:
بخش | مقیاس اعلامشده | کجا منتشر شده | برای چه کسی |
|---|---|---|---|
مدلهای باز | ۲۵۰+ | هاگینگفیس، گیتهاب | پژوهشگر، توسعهدهنده |
دیتاستهای باز | ۲۵۰+ | هاگینگفیس، گیتهاب | پژوهشگر، تیم داده |
پروژههای نرمافزاری متنباز | ۱۴۰۰+ | گیتهاب | توسعهدهنده، آزمایشگاه |
هاب آموزشی DLI | کورسهای ماژولار، بدون سقف ثبتنام | سایت انویدیا، لایسنس باز | دانشجو، مدرس، تیم فنی |
سوپرکامپیوترهای در دست ساخت اروپا | ۳۵ سیستم | زیرساخت ملی / EuroHPC | پژوهشگران اروپا (آینده) |
جدول را اینطور بخوان: سه ردیف اول «امروز» قابل استفادهاند — دانلود مستقیم، بدون ثبتنام. دو ردیف آخر «مسیر» هستند — برنامههایی که باید برایشان اقدام کنی یا منتظر بمانی.
چطور شروع کنی؟ قدمبهقدم
خبر خوب این ماجرا برای تو این است که بخش متنبازش به اروپا محدود نیست؛ گیتهاب و هاگینگفیس مرز نمیشناسند. این چهار قدم را به ترتیب برو:
قدم ۱: مدلها و دیتاستها را در هاگینگفیس پیدا کن
در هاگینگفیس صفحهٔ سازمان انویدیا (nvidia) را باز کن و فیلتر «مدل» یا «دیتاست» را بزن. هر مدل کارت مخصوص خودش را دارد: لایسنس، کاربرد پیشنهادی و گاهی کد نمونه. اگر تازهکاری، از مدلهای خانوادهٔ Nemotron شروع کن که مستندات کاملتری دارند.
قدم ۲: ابزارها را در گیتهاب بگرد
در گیتهاب، سازمان NVIDIA صدها مخزن دارد. برای شروع، اسم ابزار حوزهات را جستوجو کن: BioNeMo برای زیستشناسی، PhysicsNeMo برای شبیهسازی فیزیک، Earth-2 برای اقلیم. هر مخزن فایل README دارد که نصب و مثال اول را توضیح داده؛ همان را قدمبهقدم جلو برو. و اگر کارت با ایجنتهاست، OpenShell انویدیا (پلتفرم ایمنی عاملها) هم از همین خانوادهٔ متنبازهاست.
قدم ۳: آموزش رایگان DLI را بردار
هاب کورسور متنباز مؤسسهٔ یادگیری عمیق انویدیا مواد عملی محاسبات شتابیافته و یادگیری عمیق را رایگان و با لایسنس باز میدهد؛ بدون ثبتنام، بدون شهریه، بدون مهلت. ماژولار طراحی شده، یعنی مدرس دانشگاه میتواند تکههایش را در سیلابس درس بگذارد و تیم فنی میتواند برای بوتکمپ داخلی استفادهاش کند.
قدم ۴: اگر کامپیوت لازم داری، درِ درست را بزن
برای استارتاپها برنامهٔ Inception انویدیا درِ ورودی است: دسترسی به منابع کامپیوت و پشتیبانی فنی. برای پژوهش آکادمیک، مراکز EuroHPC مثل CINECA و JSC به پژوهشهای باز «دسترسی رایگان» به زیرساخت GPU انویدیا میدهند و انویدیا هم «آفیس هاور» (ساعتهای مشاوره)، بوتکمپ و هکاتون برگزار میکند تا مدلت را روی دیتاست خودت فاینتیون کنی. انویدیا میگوید همین ماه یک هکاتون اروپایی هم با چند مرکز ابررایانش برگزار میکند. مهلت ثبتنام یا سقف سهمیه اعلام نشده؛ پس بهجای حدس، صفحهٔ برنامهٔ مربوطه را دنبال کن.
پلنها و قیمت: همهچیز چقدر تمام میشود؟
رک و راست: بخش متنباز و آموزشی این بسته رایگان است. مدلها، دیتاستها، ۱۴۰۰ پروژهٔ گیتهاب و هاب آموزشی DLI هیچ شهریهای ندارند؛ انویدیا صراحتاً نوشته «بدون ثبتنام، بدون هزینه، بدون مهلت». هزینه فقط وقتی وارد بازی میشود که بخواهی روی GPU انویدیا در مقیاس بزرگ اجرا کنی — که آن هم از مسیر برنامههایی مثل Inception یا سهمیهٔ مراکز EuroHPC میگذرد و قیمت واحدی برایش اعلام نشده. به تعبیر راد ایوانز، معاون انویدیا برای ابررایانش در EMEA (به نقل از گزارش Free AI Tools Hub از پست لینکدین او)، هدف «کم کردن موانع عملی» است تا «مسیر از سؤال علمی تا نتیجه» کوتاهتر شود.
کامپیوت و زیرساخت: ۳۵ سوپرکامپیوتر و ادعای ۳ میلیون پژوهشگر
جاهطلبانهترین عدد اعلامیه همینجاست و باید با احتیاط خوانده شود. انویدیا میگوید ۳۵ سوپرکامپیوتر در سراسر اروپا «در دست توسعه» است — به گفتهٔ خودش «بزرگترین ساختوساز یکسالهٔ ظرفیت ابررایانش در تاریخ اروپا» — و این سیستمها در نهایت به «بیش از ۳ میلیون پژوهشگر» زیرساخت نسل بعد میدهند. اما نه معماری GPU هر سیستم مشخص شده، نه جدول زمانی تکتکشان، نه اینکه عدد ۳ میلیون چطور حساب شده. اینها را بعداً، با اعلام قراردادهای خرید هر مرکز EuroHPC، میفهمیم. پس این بخش را «سیگنال برنامهریزی» بدان، نه «ظرفیت آمادهٔ امروز».
در عمل، مسیرهای کامپیوتِ امروز اینهایند: کارخانههای هوش مصنوعی ملی — فرانسه (AI2F که چهار ماه است با Inception کار میکند)، اسپانیا (BSC AI Factory که پایلوت را تمام کرده و اولین برنامهٔ شتابدهندهٔ کاملش را راه میاندازد) و سوئد (Sweden AI Factory، یکی از ۱۹ کارخانهٔ هوش مصنوعی با بودجهٔ EuroHPC). انویدیا میگوید کارخانههای دیگری هم میخواهند همین مدل را در ۲۰۲۷ تکرار کنند.
مقایسه کوتاه: انویدیا در برابر جایگزینها
ترنداینتک در تحلیلش نکتهٔ درستی میگوید: وقتی سازندهٔ چیپ به یکی از بزرگترین منتشرکنندگان ابزار متنباز در گیتهاب و هاگینگفیس تبدیل میشود و کاتالوگش را به یک برنامهٔ دولتی وصل میکند، سؤال دیگر «کدام چیپ سریعتر است» نیست؛ سؤال «کدام جعبهابزار پیشفرض میشود» است. جدول زیر را با همین عینک بخوان:
بازیگر | حرکت اروپا-محور | مکانیزم اصلی | نقطهٔ قوت برای پژوهشگر |
|---|---|---|---|
انویدیا | ابتکار توانمندسازان + کاتالوگ ۱۴۰۰ ابزار + هاب DLI | کاتالوگ متنباز + دسترسی به کامپیوت کارخانههای ملی | اکوسیستم آماده و یکپارچه؛ بدون ثبتنام شروع میکنی |
AMD | پروموت استک باز ROCm برای مشتریان HPC اروپا | اکوسیستم نرمافزاری باز برای کم کردن هزینهٔ مهاجرت از CUDA | سختافزار رقیب با نرمافزار باز؛ ولی کاتالوگ ابزاری به این وسعت ندارد |
اینتل | تولکیت oneAPI برای شرکای پژوهشی اتحادیهٔ اروپا | مدل برنامهنویسی خنثی نسبت به معماری | قابلحمل بین سختافزارها؛ ولی جامعهٔ کاربری کوچکتر |
هایپراسکیلرها | توسعهٔ دیتاسنترهای منطقهای و ابرهای «حاکمیتی» | بومیسازی زیرساخت بهجای ابزار باز | کامپیوت آماده؛ ولی قفل اکوسیستمی و هزینهٔ اشتراک |
نتیجهٔ منصفانه: اگر کارت پژوهش علمی با GPU است، کاتالوگ انویدیا امروز کاملترین «شروع رایگان» را میدهد؛ اگر دغدغهات استقلال از یک فروشنده است، ROCm و oneAPI را هم زیر نظر داشته باش.
محدودیتها و چیزهایی که هنوز روشن نیست
کاتالوگ «تازه منتشرشده» نیست: ۱۴۰۰ پروژه حاصل سالها انتشار انباشته است؛ خبر ۱۵ اکتبر، قابِ مشارکت اروپاست نه انتشار یکجای ۱۴۰۰ ابزار. کیفیت مستندات و نگهداری هر مخزن هم با دیگری فرق دارد — قبل از تکیه کردن، به تاریخ آخرین کامیت نگاه کن.
بدون مهلت یعنی بدون فوریت: برای برنامههای کامپیوت نه ددلاین ثبتنام اعلام شده، نه سقف سهمیه، نه سهم هر کاربر. این هم فرصت است هم ریسک تعلل.
عدد ۳ میلیون پژوهشگر اثباتنشده است: پیشبینی آینده است؛ نه ظرفیت امروز، نه فرمول محاسبهاش منتشر شده.
قفل اکوسیستمی: ابزار رایگانِ امروز میتواند وابستگیِ فردا باشد؛ وقتی کل پایپلاین پژوهشت روی استک یک شرکت سوار شد، مهاجرت سخت میشود. این را آگاهانه انتخاب کن.
آزمون مستقل ما نیست: ما این ابزارها را یکییکی تست نکردهایم؛ این مطلب نقشهٔ راه است نه تضمین کیفیت.
نکتهای برای خوانندهٔ فارسیزبان
بخش متنباز و آموزشی این بسته به اروپا محدود نیست: گیتهاب و هاگینگفیس برای دانلود مدل، دیتاست و ابزار، درِ بازی است و هاب DLI هم ثبتنام نمیخواهد. یعنی دانشجو یا توسعهدهندهٔ ایرانی همین امروز میتواند شروع کند.
برای «دسترسی به کامپیوت» (Inception، سهمیهٔ EuroHPC) شرایط ثبتنام و منطقهای منتشر نشده؛ پس وعدهای نمیدهیم — اگر پژوهشگر آکادمیک هستی، از طریق دانشگاه و همکاریهای بینالمللیات پیگیری کن.
اگر انگلیسیات برای READMEها کافی نیست، اول هاب DLI را بگرد؛ مواد آموزشیاش قدمبهقدم و عملی است و برای شروع از صفر مناسبتر از پریدن وسط یک مخزن پیچیده است.
جمعبندی
انویدیا ۱۴۰۰ ابزار متنبازش را از «مخزن گیتهاب» به «بستهٔ سیاستی اروپا» ارتقا داد؛ ولی برای تو، بیرون از اروپا، ارزش واقعیاش همان سه ستونِ قابلدانلودِ امروز است: مدلها، دیتاستها و ابزارها — بهعلاوهٔ آموزش رایگانی که بهانهٔ «نمیدانم از کجا شروع کنم» را از بین میبرد. پیشنهاد عملی: این هفته یکی از ابزارهای حوزهٔ کارت را از گیتهاب انویدیا بردار و مثال اولش را اجرا کن؛ اگر به کامپیوت جدی رسیدی، آنوقت سراغ درهای Inception و EuroHPC برو. صبر کردن برای «۳۵ سوپرکامپیوتر آینده» هیچچیز به کارت اضافه نمیکند.
زیرساخت محاسباتی اروپا هم دارد بزرگتر میشود؛ ابررایانهٔ AMD در سوئد که اسکالوی میسازد، اولین ابررایانهٔ تجاری هوش مصنوعی اروپا با تراشههای AMD خواهد بود.
پرسشهای متداول
کاتالوگ ۱۴۰۰ ابزار انویدیا دقیقاً چیست؟
مجموعهای از بیش از ۲۵۰ مدل باز، ۲۵۰ دیتاست باز و ۱۴۰۰ پروژهٔ نرمافزاری متنباز که انویدیا در گیتهاب و هاگینگفیس منتشر کرده و حالا در قالب ابتکار کمیسیون اروپا بهعنوان جعبهابزار پژوهشگران معرفیاش میکند.
آیا استفاده از این ابزارها پولی است؟
نه. دانلود مدلها، دیتاستها و ابزارها و همچنین هاب آموزشی DLI رایگان است و به گفتهٔ انویدیا ثبتنام و مهلتی هم ندارد. هزینه فقط برای اجرای سنگین روی GPU است که از مسیر برنامههای حمایتی میگذرد.
از ایران هم میشود از این ابزارها استفاده کرد؟
بخش متنباز (گیتهاب و هاگینگفیس) و آموزش DLI محدودیت منطقهای اعلامشدهای در خود خبر ندارند و دانلودشان به ثبتنام نیاز ندارد. برای برنامههای دسترسی به کامپیوت، شرایط ثبتنام منتشر نشده است.
RAISE چه ربطی به این خبر دارد؟
RAISE برنامهٔ اتحادیهٔ اروپاست برای منابع مشترک هوش مصنوعی در علم؛ ابتکار تازهٔ کمیسیون اروپا لایهٔ «مشارکت بخش خصوصی» همین برنامه است و انویدیا هم در همین قالب وارد شده. گوگل هم چند روز پیش از همین مسیر آلفافولد ۳ را به پژوهشگران اروپایی داد.
تفاوت این خبر با متنباز شدن Run:ai چیست؟
Run:ai یک محصول مشخص (ارکستراسیون GPU) بود که انویدیا چند ماه پیش متنبازش کرد؛ این خبر کل کاتالوگ ۱۴۰۰تایی بهعلاوهٔ آموزش و کامپیوت را در یک بستهٔ سیاستی اروپایی جمع میکند. جزئیات Run:ai را اینجا پوشش دادهایم.
برای شروع به GPU انویدیا نیاز دارم؟
برای دانلود و خواندن کد نه؛ برای اجرای سبکِ خیلی از ابزارها هم نه. GPU جدی را وقتی لازم داری که بخواهی مدل بزرگ آموزش بدهی یا فاینتیون کنی — که آنوقت مسیر Inception یا سهمیهٔ مراکز پژوهشی مطرح است.
هاب آموزشی DLI چه فرقی با دورههای معمول انویدیا دارد؟
به گفتهٔ انویدیا، موادش کاملاً باز و ماژولار است: بدون ثبتنام، بدون شهریه، بدون مهلت دانلود میشود و مدرس میتواند تکههایش را در درس دانشگاهی بگذارد. پلی است به دورههای رسمی و گواهینامههای انویدیا، نه جایگزینشان.
۳۵ سوپرکامپیوتر و ۳ میلیون پژوهشگر یعنی چه؟
برنامهٔ آیندهٔ زیرساختی اروپاست که انویدیا در آن نقش دارد؛ نه ظرفیتی که امروز آماده باشد. جزئیات سیستمبهسیستم و فرمول عدد ۳ میلیون منتشر نشده، پس آن را سیگنال بدان نه قول.



